Temat lekcji: Mięczaki – zwierzęta, które mają muszlę. Przeczytaj poniższy tekst Mięczaki są zwierzętami o miękkim, niesegmentowanym ciele, najczęściej zbudowanym z 3 części: głowy, tułowia, zwanego workiem trzewiowym i nogi. Zwykle posiadają symetrię dwuboczną. Hasło krzyżówkowe „zwierzę bezkręgowe o miękkim ciele okrytym zwykle muszlą, wodne lub rzadziej lądowe” w słowniku krzyżówkowym W naszym słowniku definicji krzyżówkowych dla wyrażenia zwierzę bezkręgowe o miękkim ciele okrytym zwykle muszlą, wodne lub rzadziej lądowe znajduje się tylko 1 odpowiedź do krzyżówek. Ryby oddychają za pomocą skrzeli, które składają się z cieniutkich delikatnych blaszek oplecionych siecią naczyń włosowatych, do których przenika tlen i jest rozprowadzany po całym ciele ryby. Data:22.12.20r. Kl. 6. Temat:Mięczaki- zwierzęta, które mają muszlę. 1.Środowisko życia mięczaków. Małże (Bivalvia) – gromada mięczaków (Mollusca) obejmująca ok. 9,2 tys. gatunków występujących w wodach mórz i oceanów oraz w zbiornikach słodkowodnych. Występowanie i środowisko życia. Małże są mięczakami wodnymi występującymi we wszystkich strefach geograficznych kuli ziemskiej. Większość zamieszkuje wody mórz i mięczaki -mięczakom. dopuszczalne w grach . mięczak. 1. zwierzę bezkręgowe o miękkim ciele okrytym zwykle muszlą, wodne lub rzadziej lądowe; 1. zwierzę "Byłem naprawdę zaskoczony znaleziskiem. Zapytałem siebie, cóż to za dziwny gość o miękkim ciele i bardzo mocnych odnóżach? - opisuje główny autor badań, Jianni Liu z Północno-Zachodniego Uniwersytetu w Xi'an. - Kiedy jednak zacząłem oglądać okaz pod mikroskopem, stwierdziłem, że jest nie tylko zabawny, ale i ważny". W tym zadaniu musisz zaznaczyć poprawne dokończenie zdania. Kleszcze to stawonogi należące do pajęczaków. Na świecie występuje ok. 900 gatunków kleszczy. Wszystkie są pasożytami zewnętrznymi kręgowców. W czasie pobierania pokarmu mogą wprowadzać do organizmu swojego żywiciela wiele patogenów, np. krętki boreliozy powodujące groźną chorobę- boreliozę. W Polsce Mięczaki małże - Autor: Andrzej Piechocki - Małże, dawniej również blaszkoskrzelne – takson w randze gromady obejmujący około 8000 gatunków mało aktywnych lub osiadłych, wyłącznie wodnych, bentosowych mię Temat: Budowa, podział, występowanie i znaczenie mięczaków. Mięczaki to zwierzęta o delikatnym i miękkim ciele, które u większości z nich jest osłonięte muszlą. Ciało mięczaków podzielone jest na: głowę, nogę i worek trzewiowy najczęściej pokryty muszlą. Do mięczaków należą: - ślimaki np. winniczek, błotniarka stawowa - małże np. sercówka jadalna, omułek jadalny 13. Mszaki – rośliny o dominującym gametoficie. cechy charakterystyczne mszaków. budowa gametofitu i sporofitu mszaków. przegląd i charakterystyka gromad mszaków. znaczenie mszaków 14. Paprotniki – zarodnikowe rośliny naczyniowe. cechy charakterystyczne paprotników. budowa gametofitu i sporofitu u paprotników. przegląd 03ogU. Mięczaki (Mollusca), jeden z trzech, obok stawonogów i strunowców, najbogatszych w gatunki typów świata zwierzęcego - co najmniej 130 tys. gatunków współczesnych. Odznacza się największym zróżnicowaniem budowy i rozmiarów ciała - od poniżej 1 mm (niektóre ślimaki) po przeszło 21 m (głębinowe głowonogi z rodzaju Architeuthis). Znane od początków kambru, zapewne wywodzące się jeszcze z prekambru, pełne zróżnicowanie osiągnęły w późnym kambrze i ordowiku i trwa ono do dziś. Pochodzenie niejasne, zapewne od organizmów podobnych do współczesnych wstężnic, najbliższe są im sikwiaki (teoria "wirkowa". Alternatywna "pierścienicowa" postuluje przodka zbliżonego do najpierwotniejszych pierścienic). Do mięczaków należą zwierzęta pierwouste o bruzdkowaniu spiralnym (poza głowonogami), z larwą typu trochoforylub veliger (oprócz głowonogów), o symetrii dwubocznej (utraconej przez wszystkie ślimaki w wyniku torsji, czyli obrotu worka trzewiowego w stosunku do nogi i głowy o 180°), głowie wyodrębnionej (poza małżami), układzie krwionośnym typu otwartego, ciele okrytym grzbietowo charakterystycznym płatem skórno-mięśniowym zwanym płaszczem. Płaszcz może okrywać tylko trzewia (ślimaki i głowonogi), ale zawsze tworzy charakterystyczną jamę płaszczową, w której znajdują się orzęsione ktenidia (często funkcjonujące jako skrzela, ale zapewne wyjściowo będące narządem zapewniającym przepływ wody przez jamę), gruczoły śluzowe i chemoreceptory, a także odbyt i ujścia narządów płciowych i wydalniczych. Płaszcz ma zdolność wytwarzania struktur mineralno-organicznych (głównie z węglanu wapnia w obrębie matrycy z białkowej konchioliny). Prawdopodobnie wobec zaniku zdolności regeneracji dobór naturalny premiował taką ochronę organizmu przed urazami mechanicznymi. Obok płaszcza drugą i ostatnią wspólną i unikalną cechą wszystkich mięczaków jest leżąca w gardzieli tarka (zanikła u małży, a zredukowana u niektórych ślimaków), zbudowana z szeregu rytmicznie powtarzanych, poprzecznych szeregów zębów opatrzonych guzkami, służąca do pobierania i rozdrabniania pokarmu. Skomplikowana budowa tarki zróżnicowana pomiędzy grupami, u form drapieżnych zęby większe i jest ich mniej w poprzecznym rzędzie (redukcja z kilkudziesięciu u roślinożernych do 1). Wyróżnia się 2 podtypy mięczaki: pierwotniejsze, reprezentowane przez paręset morskich gatunków obunerwce (Aculifera) z 2 gromadami: bruzdobrzuchy (Solenogastres), z nich bywają wyodrębniane Caudofoveata w pierwotniejszą gromadę, i chitony (Polyplacophora), oraz bardziej zróżnicowane muszlowce (Conchifera) z 5 gromadami: jednotarczowce (Monoplacophora), ślimaki (Gastropoda), głowonogi (Cephalopoda), małże (Bivalvia) i łódkonogi (Scaphopoda). Bruzdobrzuchy - robakowate, ryjące w dnie i polujące na drobne zwierzęta zamieszkujące osad, kilkumilimetrowe do kilkunastocentymetrowych, o strukturach zmineralizowanych w postaci igieł. Chitony - owalne, spłaszczone zwierzęta żyjące głównie w litoralu, zeskrobujące drobne glony z twardego podłoża (wyjątkowo - drapieżne), okryte na grzbiecie 8 wapiennymi płytkami niehomologicznymi z muszlą Conchifera. Jednotarczowce - do niedawna uważane za wymarłe, kilkanaście gatunków morskich, głębinowych zwierząt o czapeczkowatej muszli średnicy do paru cm. Z kopalnych jednotarczowców wyprowadza się pozostałe gromady muszlowców. Ślimaki - najbogatsza w gatunki (ok. 100 tys.) i najbardziej zróżnicowana gromada. Głównie morskie, ale też słodkowodne i - jedyne z mięczaków - lądowe (przeszło 30 tys. gatunków, na ogół w siedliskach wilgotnych, ale znane nawet pustynne). Muszla najczęściej spiralnie skręcona, u ruchliwych może zanikać, osiąga 60 cm, sam ślimak przeszło 1 m. W morzu większość w bentosie, ale też formy aktywnie pływające lub makroplanktoniczne. Roślinożerne, detritusożerne, drapieżne, szereg jadowitych. Głowonogi - rozkwit w erze mezozoicznej, obecnie mniej niż 1 tys. gatunków. Najpierwotniejsze łodzikowate (Nautiloidea: kilka gatunków Nautilus przetrwało do dziś) o zewnętrznej muszli z poprzecznymi przegrodami (aparat hydrostatyczny). Podobne były całkowicie wymarłe amonity (Ammonoidea), bliższe jednak współczesnym pozbawionym zewnętrznej muszli Coleoidea (mątwy, kalmary i głowonogi) niż łodzikom. Do Coleoidea należą największe mięczaki, aktywnie pływające (napęd odrzutowy: woda wyrzucana z jamy płaszczowej przez lejek) lub bentoniczne drapieżniki, o wysokim stopniu koncentracji centralnego układu nerwowego i wynikającej z tego najwyższej wśród bezkręgowców inteligencji, często o wielkich oczach o skomplikowanej budowie (największe znane oczy - do 30 cm średnicy - u Architeuthis), nodze zredukowanej do lejka i wieńcu 8 lub 10 ramion opatrzonych przyssawkami, otaczających otwór gębowy i służących do chwytania i przytrzymywania zdobyczy. Małże - przystosowane do osiadłego lub niemal osiadłego trybu życia, o muszli złożonej z dwóch połączonych zamkiem i więzadłem skorupek. Większość to filtratory, wychwytujące pokarm na rozbudowanych ktenidiach. Ok. 30 tys. gatunków, większość morskich, ale i słodkowodne. Przydacznie (Tridacna) osiągają 1,3 m długości i kilkaset kg wagi. Łódkonogi - muszla w postaci zwężającej się stożkowato rurki, kilkadziesiąt morskich gatunków. Słysząc słowo „mięczak”, oczami wyobraźni widzimy wiotką, bezbronną istotę. Czy nazwa ta odzwierciedla zatem również usposobienie zwierząt zwanych mięczakami? Czy ich miękkie, na pierwszy rzut oka delikatne ciała, są jedynie pływającym (lub pełzającym) obiadem dla zwierząt i ludzi? Czas poznać nieco lepiej jedną z największych grup zwierząt na świecie. KlasyfikacjaDomena: eukariontyKrólestwo: zwierzętaTyp: mięczakiGromady:Ślimaki / Brzuchonogi (Gastropoda)Bezpłytkowce (Aplacophora)Jednopłytkowce (Monoplacophora)Wielopłytkowce/Chitony (Polyplacophora)Chitony (Polyplacophora)Głowonogi (Cephalopoda)Małże (Bivalvia)Łódkonogi (Scaphopoda)Gromady wymarłe:hiolity (†Hyolitha)†Helcionelloida(†Rostroconchia)Mięczaki (Mollusca) – typ bezkręgowców spotyka się zarówno na lądzie, jak i wodach słodkich oraz słonych. Mięczaki są bowiem niebywale różnorodne nie tylko pod względem wyglądu, ale również pod względem wybieranego siedliska. Poza tym bardzo trudno byłoby im zajmować jeden rodzaj ekosystemu – na całym świecie żyje ok. 85 000 rozpoznanych gatunków żyje w oceanach, od wybrzeży po strefę abysalną (głębię). Duża ich liczba zamieszkuje jednak ląd i wody słodkie. Bardzo zróżnicowane grupy żyją w strefie tropikalnej i umiarkowanej, ale przedstawiciele typu występują w każdej szerokości 80% wszystkich znanych gatunków mięczaków to ślimaki. Najbardziej złożonymi organizmami spośród wszystkich mięczaków są jednak głowonogi, takie jak kałamarnice, mątwy i ośmiornice. Charakteryzuje je bardzo rozbudowany układ nerwowy, niespotykany u innych (Mollusca) – / PalliumPłaszcz to gruby fałd mięśni, który otacza tzw. wór trzewiowy mięczaka. W płaszczu występują również specjalne gruczoły, dzięki którym na powierzchni pallium tworzy się egzoszkielet (szkielet zewnętrzny) w postaci muszli. U mięczaków morskich, takich jak głowonogi, szkielet jest wewnętrzny, tzn. schowany pod płaszczem. Na grzbiecie pallium przyrasta do tułowia, tworząc po bokach dwie fałdy łączące się na brzuchu. W fałdach płaszczowych tworzą się także skrzela (u gatunków wodnych) lub płuca, a raczej jama płucna (u gatunków lądowych).MuszlaNa krawędzi płaszcza wytwarzana jest specjalna osłona (szkielet) składająca się głównie z chityny i konchioliny. Powłoka ta, zwana muszlą, posiada 3 warstwy:Zewnętrzną – (periostrakum, in. warstwa rogowa), zbudowaną z konchioliny. Dzięki tej powłoce muszla nie rozpuszcza – zbudowaną z kryształków węglanu wapnia (in. kalcytu)Wewnętrzną – nazywaną także warstwą perłową ze względu na zdolność załamywania światła. Produkuje się z niej tzw. masę perłową stosowaną m. in. w jubilerstwie i (Mollusca) – posiadają mięsistą nogę, która dostosowana jest do różnych celów w zależności od gromady. Na nodze występują tzw. statocysty pełniące rolę narządu równowagi. U ślimaków wydzielany jest także śluz umożliwiający efektywniejsze pokonywanie skałoczepów noga pełni funkcję przyssawki. Dzięki niej zwierzę może utrzymywać się na pionowych, twardych powierzchniach. U małży noga przystosowana została do rozkopywania dennego osadu, u głowonogów natomiast jest niezbędna do ruchu odrzutowego – ma ona postać 4 ramion. Budowa ślimakaAby zilustrować budowę mięczaka, posłużymy się schematem budowy najpopularniejszej grupy tych zwierząt – ślimaków. Zamieszczony poniżej rysunek oraz opis pochodzą z budowy mięczaka, na podstawie budowy ślimaka1. muszla 2. wątrobotrzustka 3. płuco w jamie płucnej 4. odbyt 5. otwór płucny 6. oko 7. czułek 8. zwój mózgowy 9. przewód ślinowy 10. otwór gębowy z tarką 11. wole (cz. przełyku) 12. gruczoł ślinowy 13. otwór płciowy 14. penis 15. pochwa 16. gruczoł śluzowy 17. jajowód 18. wapienna strzałka miłosna 19. noga 20. żołądek 21. nerka pochodzenia metanefrydialnego 22. płaszcz 23. serce 24. nasieniowódZmysłyPoza czułkami mięczaki mogą posiadać oczy, statocysty (narządy równowagi) i osfradia (narządy zmysłowe zastępujące węch). U głowonogów, jako zwierząt posiadających zaawansowaną budowę, występują natomiast oczy przypominające te u wodnych (Mollusca) – Melibe i sposób pobierania pokarmuMięczaki są z reguły roślinożerne, żerują na glonach lub filtrują pokarm z wody za pomocą skrzeli (np. małże). Niektórzy przedstawiciele typu preferuje jednokomórkowe glony, inne wolą bardziej złożone organizmy roślinne, np. algi, które rozrywają za pomocą raduli. RadulaWiększość mięczaków posiada tzw. tarkę (radulę) ulokowaną w gardzieli. Radula to chitynowy fałd pokryty rzędami chitynowych zębów. Tylne zęby często są wymieniane, ponieważ szybko się zużywają. Główną funkcją tarki jest zeskrobywanie alg ze skał. Pokarm przesuwany jest dzięki specjalnym chrząstkom umocowanym w dolnej części aparatu gębowego. Radula jest organem unikalnym dla mięczaków (tylko małże jej nie posiadają), który nie występuje u innych to w przeważającej części drapieżniki, więc radula nie ma u nich tak dużego znaczenia podczas zdobywania pokarmu jak jamie gębowej mięczaka występują także gruczoły produkujące śluz, dzięki któremu pokarm przykleja się. Ponieważ aż do żołądka układ pokarmowy pokryty jest rzęskami i śluzem, pokarm po prostu przesuwa się w stronę jelit. Inny rodzaj rzęsek wyłapuje mniejsze elementy pożywienia, głównie minerały, które następnie wydala. Większe części pokarmowe kierowane są do jelita ślepego, aby tam proces trawienia dobiegł końca. Mięsożerne mięczaki mają z reguły prostszy system (Mollusca) – mięczaków posiada jedną parę skrzeli, czasem natomiast jedno skrzele. Wyglądem przypominają one pióra. Woda wpływa w nie od dołu i wypływa górą. W skrzelach występują 3 rodzaje rzęsek: jeden odpowiedzialny jest za napędzanie wody, a dwa pozostałe pomagają w utrzymywaniu czystości zwierzę wpłynie na obszar zanieczyszczony chemikaliami lub osadami, rzęski przestają się poruszać do momentu poprawy warunków środowiska. RozródU najbardziej prymitywnych mięczaków dochodzi do zapłodnienia zewnętrznego. Z jaj mogą wykluwać się trochofory (wolno żyjące larwy), weliger (larwy planktoniczne posiadające zawiązki nogi, głowy i płaszcza), a następnie miniaturowa postać dorosła. Czasem jednak bezpośrednio po wykluciu na świat przychodzi weliger. U głowonogów nie występuje stadium obrębie typu spotyka się gatunki rozdzielnopłciowe (np. głowonogi) i obojnaki (in. hermafrodyty).Gonady posiadają często własne kanały wyprowadzające, ale osobniki bardziej prymitywne potrafią uwalniać komórki rozrodcze (plemniki lub komórki jajowe) na zewnątrz za pomocą metanefrydiów (narządów wydalniczych). Zapłodnienie może przebiegać wewnętrznie lub (Mollusca) – mięczakiZarówno kałamarnica kolosalna, jak i kałamarnica olbrzymia uważane są za największe mięczaki oraz jedne z największych kolosalna (Mesonychoteuthis hamiltoni) mierzyć może 12-14 m długości i ważyć 500 kg (największy wyłowiony osobnik ważył 495 kg i mierzył 10 m). Kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) osiąga natomiast 13 m długości i 275 kg jadowiteJednymi z najbardziej jadowitych mięczaków są ośmiornice. Do najniebezpieczniejszych zalicza się gatunki z rodzaju Hapalochlaena, których ukąszenie często prowadzi do śmierci. Podobny skutek niesie ze sobą użądlenie ślimaków morskich z rodzaju Conus. Jad tych drugich jest jednak na tyle niezwykły, że stał się ważnym narzędziem badań neurologicznych oraz potencjalnym źródłem nowych ośmiornice są jadowite, ale tylko kilka gatunków stanowi poważne zagrożenie dla ludzi. Wspomniany wyżej rodzaj Hapalochlaena, żyje w wodach Australii i Nowej Gwinei, ale kąsa tylko wtedy, gdy ktoś go sprowokuje. Około 25% ukąszonym nie udaje się przeżyć, co świadczy o dużej jadowitości gatunkiem niebezpiecznym jest tropikalna ośmiornica olbrzymia (Enteroctopus dofleini). Jej jad powoduje silny stan zapalny, który nawet przy poprawnym leczeniu może utrzymywać się przez miesiąc. Ukąszenie ośmiornicy z gatunku Octopus rubescens wywołuje natomiast martwicę, z której pacjent wychodzi przez ponad miesiąc. Tydzień po ukąszeniu występują również bóle głowy i ogólne (Mollusca) – – ludojad?Małże, choć niepozorne, również mogą użądlić, a nawet ugryźć. Jeden z przedstawicieli małży posiada jednak o wiele mroczniejszą opinię. Chodzi o przydacznię olbrzymią (Tridacna gigas), ważącą nawet 200 kg i mierzącą 120 cm długości. Z powodu ogromnych rozmiarów (największy znany okaz mierzył 137 cm), powstało o niej wiele legend. Najbardziej znana głosi, że przydacznia olbrzymia żywi się ludźmi. Nawet w podręcznikach naukowych pisano o niej jako o „małżu – ludojadzie”. W książce pt.: US Navy Diving Manual umieszczono informacje, jak uwolnić się z uścisku przydaczni. Współcześnie jednak gatunek nie jest traktowany jako niebezpieczny, zrozumiano bowiem, że zamykanie muszli w kontakcie z człowiekiem to po prostu jego metoda jednak byłoby umrzeć zamkniętym w muszli przydaczni, ponieważ zamyka się ona bardzo powoli. Poza tym, osoby wyższe po prostu nie zmieściłyby się we wnętrzu tego ogromnego (Mollusca) – Mątwy, sepie (Sepioidea).Szczegółowe daneMięczaki (Mollusca)Długość ciała: od 3 mm do 14 m (kałamarnica kolosalna i olbrzymia)Waga: od kilku gramów do 500 kgMięczaki (Mollusca)Mięczaki (Mollusca) – ciekawostkiSłowo „mięczak” pochodzi od francuskiego mollusque, które natomiast wywodzi się z łacińskiego molluscus, oznaczającego „miękki”.Mięczaki to najbardziej liczna gromada zwierząt morskich – stanowią ok. 23% wszystkich morskich organizmów są drugą po stawonogach najliczniejszą grupą głowonogi i małże pojawiły się prawdopodobnie 541-485 mln lat temu (kambr).Wydaje się, że mięczaki lądowe i słodkowodne są narażone na wyginięcie. Nie ma jednak dokładnych danych na ten temat, bowiem w wielu miejscach występowania tych zwierząt nie opracowuje się zbyt dokładnych (Mollusca)PolecamyMięczakiOśmiorniceKałamarniceŚlimaki